کاشی یکی از مهم ترین متریال در ساخت انواع عناصر معماری ایرانی-اسلامی است و در ساخت گنبد نیز مورد استفاده قرار میگیرد. کاشی گنبدی (Dome tile) دارای طرح ها، رنگ ها و ابعاد و اشکال متنوعی است که هریک از آنها میتوانند در بخشی از گنبد با طراحی خاصی مورد استفاده قرار گیرند.
این کاشی معمولا به صورت کتیبه طراحی میشود و دورتادور گنبد اجرا میشود تا علاوه بر بالا بردن کیفیت، دوام و ماندگاری آن به زیباتر و هماهنگ تر دیده شدن با فضای معنوی مسجد و زیارتگاه نیز کمک کند. کاشی گنبدی درواقع به علت کاربردی که در گنبد مساجد و زیارتگاه ها دارد به این نام مشهور شده درصورتی که با توجه به ویژگی هایش میتواند در قسمت های متنوعی از فضاهای داخلی و نمای ساختمان ها مورد استفاده قرار گیرد.
در ادامه این مقاله قصد داریم به طور دقیق تر با ویژگی ها و کاربرد های کاشی گنبد آشنا شویم و مراحل ساخت آن را نیز مورد بررسی قرار دهیم.
تاریخچه کاشی گنبدی درواقع به دوران ورود اسلام به ایران و شروع ساخت گنبد ها در شیوه خراسانی باز میگردد. ابتدا این گنبد ها به صورت ساده، بعد ها با استفاده از آجر و در دوره صفوی با رونق هنر کاشیکاری با تزئیناتی از جنس کاشی ساخته شد.
در اوایل استفاده از کاشی گنبدی در گنبد های مساجد و زیارتگاه ها، از این متریال به عنوان پوشش کل پوسته گنبد استفاده میشد اما تا امروز روش های متنوعی برای استفاده از کاشی گنبد در این عنصر ابداع شده است. این کاشی میتواند در ترکیب با انواع متریال در گنبد مورد استفاده قرار گرفته و یا با ابعاد و اشکال متنوعی اجرا شود و جلوه های متنوعی در سطح پوسته گنبد آن به وجود آورد.
در این بخش قصد بررسی ویژگی های کاشی گنبدی را داریم. از آنجایی که هریک از این ویژگی ها باعث افزایش کاربری این کاشی میشوند، میتوان این موارد را مزایای کاشی گنبد نیز تلقی کرد:
طرح کاشی گنبد
یکی از مهم ترین ویژگی های کاشی گنبدی طرح های متنوع و اصیل آن است. از آنجایی که طرح های مورد استفاده در کاشی گنبد بسیار متنوع هستند استفاده از آنها در انواع مساجد قابل انجام است. طرح های این کاشی اغلب شامل طرح کتیبه ای، نقوش هندسی، اسلیمی، خطاطی ها و طرح های گل و بوته هستند. این طرح ها با رنگبندی زیبا و جلوه های درخشانی که دارند میتوانند به زیبایی پوسته گنبد افزوده و فضارا زیباتر نشان دهند.
ابعاد و اشکال متنوع
این کاشی دارای ابعاد و اشکال متنوعی نیز هست. این ابعاد متنوع در طراحی گنبد مورد نیاز اند چراکه در برخی قسمت ها نیاز به کاشی های بزرگ و در قسمت های بالایی نیاز به کاشی های کوچک است. همچنین کاشی گنبد اشکال متنوعی نیز دارد که باعث افزایش کاربری این کاشی در سطوح متنوع گنبد میشود.
مقاومت و دوام بالا
از مهم ترین ویژگی های کاشی گنبدی میتوان به مقاومت و دوام بالای این کاشی اشاره کرد. از آنجایی که این کاشی هم در فضای داخلی و پوسته زیرین گنبد و هم در فضای باز و پوسته س خارجی آن مورد استفاده قرار میگیرد باید دارای مقاومت بالایی در برابر سایش و رطوبت و حرارت باشد. این مقاومت باعث افزایش دوام کاشی و کاهش هزینه در طولانی مدت میشود.
قابلیت ترکیب با انواع متریال
از آنجایی که کاشی گنبد با طرح های متنوع و اصیل و همچنین رنگبندی های متنوعی طراحی و اجرا میشود میتواند در ترکیب با انواع متریال نما و همچنین دیگر متریال سنتی مساجد استفاده شده و جلوه ای خاص و زیبا ایجاد کند. از مشهور ترین نمونه های ترکیب کاشی گنبد با متریال دیگر میتوان به ترکیب آن با آجر و یا ورقه های طلایی در گنبد حرم امام رضا اشاره کرد.
قابل نصب در فضاهای متنوع
همانطور که تا این بخش نیز اشاره شد یکی از مهم ترین ویژگی های کاشی گنبدی قابلیت نصب آن در فضاهای متنوع است. برای مثال کاشی گنبدی میتواند در طراحی گلدسته، محراب و همچنین شبستان های مساجد مورد استفاده قرار گیرد. این کاشی با طرح های متنوع و خطاطی های که دارد میتواند در بخش های مختلفی از مسجد مورد استفاده قرار گرفته و جلوه متناسبی به وجود آورد.
گنبد ماووس یکی از مشهور ترین گنبد های تاریخی ایران واقع در شهر گنبد کاووس است که دارای کاشیکاری نبوده و درواقع یکی از گنبد های رک ساخته شده با متریال آجر شناخته میشود. بنابراین کاشی گنبد کاووس به کاشی های ساخته شده در کارگاه های این شهر و توسط هنر دست کاشی سازان آن گفته میشود. این کاشی ها دارای کیفیت بسیار بالایی هستند و میتوانند در انواع فضاهای داخلی مذهبی، مدرن و حتی مینیمال مورد استفاده قرار گیرند. کاشی گنبد کاووس دارای طرح های متنوع، ابعاد مختلف و اشکال بسیار زیادری است که میتواند با توجه به سلیقه کارفرما و سبک اجرایی بنا انتخاب شده و مورد استفاده قرار گیرند.
همانطور که میدانید گنبد سلطانیه همان آرامگاه شخصی به نام ملاحسن کاشی است که در نزدیکی شهر سلطانیه ساخته شده است و قدمت آن به دوره صفوی بازمیگردد. کاشی گنبد سلطانیه از کاشی های لعاب دار دوره صفوی و به رنگ فیروزه ای و با طرح های هندسی است که به بهترین شکل ممکن با بدنه آجری این گنبد ترکیب شده و زیبایی اصیلی را به وجود آورده است. ابن گنبد سومین گنبد بزرگ جهان پس از گنبد مسجد ایاصوفیه و کلیسای سانتا ماریا است و کاشی گنبد سلطانیه نیز یکی از قدیمی ترین، مشهور ترین و زیباترین انواع کاشی سنتی ایرانی است.
کاشیکاری گنبد مسجد شیخ لطف الله نیز یکی از نمونه های استفاده از کاشی گنبدی در بناهای تاریخی ایران است که لوه ای خاص، زیبا و طراحی شده دارد. به تعبیر بعضی، کاشیکاری این مسجد از زوایایی به شکل پر های طاووس است و در ساعات متفاوت شبانه روز با توجه به نور خورشید که از هورنو به داخل گنبد میتابد به دور نقطه مرکزی خود میچرخد. کاشیکاری مسجد شیخ لطف الله میتواند نشان دهنده هنر کاشیکاری ایرانی، طراحی های پر ظرافت معماران ایرانی و همچنین مهندسی ساخت گنبد باشد.
کاشی گنبد امام رضا نیز همان طور که از نام آن پیداست یکی از انواع کاشی سنتی ایرانی است که در گنبد بنای حرم مطهر امام رضا کار شده است. این کاشی که با زمینه ای به رنگ آبی و خطاطی هایی با رنگ سفید و خط کوفی طراحی شده است، درواقع قسمت دورتادور یا همان کمربند گنبد را پوشش داده و با رنگ طلایی سطح آن ترکیب شده است. ترکیب کاشی گنبد امام رضا با این رنگ طلایی توانسته جلوه ای زیبا، متعادل و متناسب در این گنبد به وجود آورد.
برای شناخت هرچه بهتر کاشی گنبدی و بررسی کاشی های مورد استفاده در این بخش از مساجد باید با انواع گنبد های موجود در معماری ایرانی آشنا شویم که شامل موارد زیر اند:
گنبد نار: گنبد نار درواقع یکی از رایج ترین انواع نمونه های گنبد در معماری ایران است که در اکثر موارد با پوششی از جنس کاشی تزئین میشود. گنبد نار یکی از گنبد های دو پوسته است که به صورت دو گنبد روز هم اجرا میشود و دارای مقاومت و دوام بسیار بالایی است. فرم این گنبد نیز به شکل کروی بوده و در برخی موارد به صورت نوک تیز ساخته میشود. از مهم ترین مساجد ساخته شده با استفاده از گنبد نار میتوان به مسجد امام، مسجد جامع یزد و همچنین مدرسه آقابزرگ کاشان اشاره کرد.
گنبد رک: گنبد رک نیز یکی از گنبد های پرکاربرد و خاص در طراحی انواع گنبد های ایرانی است و قدمتی طولانی تر از گنبد های نار دارد. در طراحی این گنبد کمتر از کاشیکاری استفاده میشود و دارای پایه ای استوانه ای و و کلاهکی منشوری است که در قسمت بالایی استوانه قرار میگیرد. از کاربرد های این کاشی میتوان به استفاده از آن در مقبره پادشاهان و آرامگاه های بزرگان اشاره کرد.
گنبد اورچین: گنبد اورچین شباهت زیادی به گنبد رک داشته و تنها تفاوت آن در مشبک و پلکانی بودن پوسته ی رویه آن است. این کاشی نیز دارای کلاهکی مخروطی و به شکل حبه قند است. این گنبد تنها در ساخت آرامگاه ها و در قسمت سنگ قبر بزرگان و افراد سرشناس مورد استفاده قرار میگرفته است.
گنبد پیازی: گنبد پیازی در میان انواع گنبد های سنتی ایران قرار نمیگیرد و نمونه ی آن در کلیسای سن پترزبورگ روسیه دیده میشود. این گنبد ها شکلی شبیه به پیاز دارند و قطری بزرگ تر از پایه ای که روی آن قرار گرفتند؛ داشته و با نقطه اوجی کشیده تکمیل میشوند.
کاشیکاری گنبد یکی از مهم ترین عملیات های ساختمانی در معماری سنتی ایران است که مراحل آن شامل موارد زیر است:
اولین مرحله در کاشیکاری گنبد آماده سازی بستر است. در صورتی که قبل از اجرای کاشی ها سطح گنبد را کاملا تمیز، خشک بدون ترک و نم زدگی و آماده نصب کنیم، کاشیکاری ای تمیز تر و ماندگار تر خواهیم داشت. در این مرحله ابتدا به تمیز کاری سطح گنبد و سپس پراخت آن با استفاده از سمباده نرم میپردازیم.
در مرحله دوم از کاشیکاری گنبد به آماده سازی و تهیه کاشی گنبدی پرداخته و آن را به کارگاه منتقل میکنیم. این مرحله توجه کافی به طرح، رنگ ابعاد و اندازه کاشی ها را میطلبد. در صورتی که کاشی ها خوب انتخاب نشوند، با فضای مسجد ارتباط برقرار نکرده و طراحی ای نامتعادل به وجود می آورند. پس از تهیه کاشی گنبد آن را با استفاده از پارچه مرطوب تمیز، و با استفاده از ابزار مخصوص برش میزنیم تا آماده نصب در گنبد شود.
در مرحله نصب کاشی گنبدی یکی از مهم ترین موارد انتخاب نیروی کار ماهر برای کاشیکاری گنبد است. این مرحله ظرافت فراوانی داشته و دقت کار بالایی میطلبد، بنابراین انتخاب نیروی کار ماهر و دقیق به شدن اهمیت دارد. در این مرحله ملات توسط استادکاران آماده شده و روی سطح گنبد پخش میشود، سپس کاشی ها به ترتیب اندازه دورتادور گنبد نصب شده و به سمت بالا میروند تا به نقطه مرکزی رسیده و کاشیکاری گنبد را به اتمام برسانند.
در نهایت پس از خشک شدن ملات زیر کاشی و درگیری کامل گند، ملات و کاشی باید به بندکشی درز های موجود بین کاشی ها بپردازیم تا هم جلوه ی بهتری در آن به وجود آوریم و هم مقاومت و دوام آن را تضمین کنیم. برای این امر به دوغاب ماسه سیمان رقیق به نسبت 1 به 6 نیازمندیم که آن را بین درز های کاشی میریزیم و اجازی میدهیم طی 24 ساعت کاملا خشک شود. سپس باقی مانده دوغاب روی سطح کاشی گنبد را با استفاده از یک پارچه مرطوب تمیز کرده و کیفیت کار را برای بار آخر چک میکنیم.
کاشیکاری گنبد سرخ مراغه یکی از مشهور ترین و زیباترین نمونه های کاشیکاری گنبد در ایران است که با کیفیت بالا و طرح های ماندگاری که دارد؛ امروزه نیز حس تازگی و زیبایی را برای هر بیننده ای به ارمغان می آورد. کاشی های این بنا که اغلب به رنگ فیروزه ای و از نوع لعاب خورده هستند در ترکیب با متریال آجر در نمای این بنا جلوه ای زیبا، هاص و اصیل به وجود آورده اند. کاشیکاری گنبد سرخ مراغه با استفاده از هندسه ای خاص و زیبا انجام شده و به علت قدمت طولانی ای که دارد مورد توجه قرار گرفته است.
در زمان خرید کاشی گنبد یکی از مهم ترین موارد قیمت کاشی گنبدی است. این کاشی ها که معمولا به صورت متری قیمت گذاری میشوند میتوانند در جنس های متنوع و با روش های تولید و در نهایت قیمت های متنوعی در بازار عرضه شوند. برای مثال کاشی گنبدی دستساز قطعا قیمتی بالاتر از کاشی هایی که به روش صنعتی و به صورت انبوه تولید میشوند دارد.
و یا میتوان به کیفیت بدنه کاشی نیز اشاره کرد؛ هرچه این بدنه مقاوم تر و از مواد اولیه با کیفیت تری باشد قیمت نهایی کاشی گنبد را نیز افزایش خواهد دارد. از دیگر موارد موثر در قیمت کاشی گنبدی میتوان به ضخامت لایه لعابی آن، پیچیدگی طرح و نقش، ابعاد کاشی و همچنین دوام آن اشاره کرد.
مجموعه کاشی سنتی کریمی یکی از بزرگ ترین تولید کنندگان کاشی در مشهد، ایران و خاورمیانه است. این مجموعه با بیش از 50 سال تجربه در طراحی سنتی این بار با ارائه مجموعه ای چشمگیر از انواع کاشی مسجدی، کاشی گنبدی و … در طرح ها، ابعاد و رنگ بندی متنوع، آماده است تا به محیط های داخلی و خارجی فضاهای مذهبی شما جلوه ای خاص و متعادل ببخشد.
الگوهای هندسی و رنگ های جذاب کاشی گنبد، ترکیبی از زیبایی و ظرافت هستند که هر فضایی را به یک اثر هنری ماندگار تبدیل میکنند. باتوجه به نکات ذکر شده خرید کاشی گنبدی میتواند یکی از بهترین انتخاب ها برای انواع فضاهای مذهبی و سنتی بوده و علاوه بر زیبایی به عملکرد و کیفیت سطوح نیز بیفزاید. تیم کاشی سنتی کریمی با استفاده از مواد اولیه باکیفیت و فناوری های پیشرفته، توانسته موفق به ساخت کاشی گنبدی با جلوه بینظیر، دوام و ماندگاری فوقالعاده ای و قیمتی مناسب شود.
چه برای دیوارهای داخلی منازل سنتی، دیوار های داخلی مساجد و حسینیه ها و چه برای پوشش سطح گنبد و یا گلدسته و نمای ساختمان مسجد خرید کاشی گنبدی انتخابی ایدهآل برای خلق فضایی گرم، چشم نواز و اصیل است. اگر شما نیز قضد خرید کاشی گندی را دارید، همین حالا میتوانید برای دریافت مشاوره تخصصی، استعلام قیمت و سفارش، با شماره ۰۹۱۵۳۰۶۹۶۸۸ تماس بگیرید و فضای خود را با زیبایی و اصالت هنر ایرانی مزین کنید.
مشاوره و خرید
