کاشی مسجدی (Tile Mosque) یا همان کاشی مسجد یکی از انواع کاشی سنتی ایرانی است که با همان کیفیت و ویژگی تولید شده و در اماکن مذهبی به خصوص در ساخت مساجد مورد استفاده قرار میگیرد. کاشی طرح مسجد عمدتاً نوعی کاشی است که در معماری داخلی و طراحی نمای مساجد به کار میرود و دارای طرح و نقش هایی هماهنگ با این فضاست.
این کاشی ها علاوه بر بهبود بخشیدن به عملکرد فضا، جلوه ای زیبا و روحانی نیز به محیط داخلی و خارجی مساجد و زیارتگاه ها میبخشند. استفاده از رنگ های آبی لاجوردی و سبز فیروزه ای در این کاشی مسجدی، به تقویت حس معنویت در محیط کمک میکند. کاشی طرح مسجد معمولا دارای طرح های هندسی، نقوش اسلیمی، خطوط کوفی و نقوش گیاهی مانند گل و بوته هستند که جلوه ای هنرمندانه و سنتی به فضای مسجد میدهند.
در ادامه ی این مقاله قصد داریم به صورت دقیق تر با ویژگی ها و کاربرد های کاشی مسجدی آشنا شده و ساختار و مراحل ساخت آن را مورد بررسی قرار دهیم.
تاریخچه کاشی مسجدی در ایران با ورود اسلام به این سرزمین آغاز شد. در دوره های نخستین ورود اسلام به ایران که با دوره معماری شیوه خراسانی در این مرز و بوم همراه بود، مساجد ایرانی بسیار ساده و بدون تزیینات پیچیده ساخته میشدند. اما از دوره سلجوقی در قرن ۱۱ تا ۱۲ میلادی، هنر کاشیکاری به تدریج در معماری مساجد رواج یافت و به عنوان عنصری تزئینی در ساخت محراب ها، ایوان ها و دیوارها به کار گرفته شد.
در دوره ایلخانی، استفاده از کاشیکاری در بخش هایی مانند محراب و گنبد مساجد گسترش یافت. از نمونه های برجسته ی این دوره میتوان به مسجد جامع یزد اشاره کرد که نشان از پیشرفت چشمگیر هنر کاشیکاری این دوره دارد. اوج شکوفایی و زیبایی هنر کاشیکاری در ایران مربوط به دوره صفوی و در قرن ۱۶ تا ۱۸ میلادی است. در این دوره، کاشیکاری به نهایت ظرافت، تنوع رنگ و پیچیدگی طرح رسید.
یکی از نمونه های درخشان این هنر، مسجد نصیرالملک در شیراز است که با کاشی های رنگارنگ و اغلب صورتی، نقوش بینظیر و طراحی خاص جایگاه ویژه ای در تاریخ معماری اسلامی دارد. همانطور که مطالعه کردید تاریخچه کاشی سنتی مسجدی از گذشته تاکنون دست مایه تغییرات فراوانی شده. امروه نیز این کاشی با محبوبیت خوبی که بین مردم ایران دارد، میتواند در طراحی انواع مساجد، فضاهای سنتی و حتی منازل مورد استفاده قرار گیرد.
از مهم ترین ویژگی های کاشی مسجدی میتوان به مقاومت و دوام بالای این کاشی در برابر آلودگی، رطوبت، ضربه و سایش اشاره کرد. این کاشی با رویه لعابداری که دارد میتواند عملکرد بسیار خوبی در برابر رطوبت داشته و به راحتی و توسط یک پارچه مرطوب تمیز شود. همچنین کاشی مذهبی مسجد با مقاومت بالای خود در برابر ضربات احتمالی وارده نیز مقاوم است و میتواند طول عمر بالایی در مساجد پرتردد داشته باشد.کاشی های مسجد معمولا از جنس سرامیک هستند که سطح آنها با یک لایه لعاب شفاف یا رنگی پوشانده میشود. این لعاب است که باعث درخشش، دوام بیشتر و مقاومت در برابر رطوبت میشود.
از دیگر ویژگی های کاشی مسجدی میتوان به تنوع جنس و رنگ آن اشاره کرد. همانطور که در قسمت قبل نیز اشاره شد این کاشی میتواند با انواع تکنیک های ساخت کاشی سنتی مانند هفت رنگ، معرق، معقلی و …. و جنس بدنه موزاییکی و یا پرسلانی ساخته شود و رنگ های متنوعی مانند آبی، فیروزه ای، خردلی، سورمه ای و…. بر سطح آن اجرا شود. این کاشی ها در رنگ های خاص تری مانند صورتی، زرشکی و عنابی نیز تولید میشوند اما خیلی رایج نیستند. رنگ های سفید و مشکی نیز در کاشی مسجد میتوانند کاربرد خوبی داشته باشند و در خطاطی ها و یا به عنوان رنگ زمینه کاشی مورد استفاده قرار گیرند.
یکی از ویژگی هایی که کاشی مسجد را از دیگر متریال متمایز میکند، قابلیت استفاده از این کاشی در قسمت های مختلف بنا مانند شبستان ها، محراب، گنبد، گلدسته و ایوان ها استفاده است. هر بخش از مسجد با طراحی ویژه ای از کاشیکاری ایرانی مزین میگردد. این کاشیکاری میتواند با هنر های دیگر نیز مانند آینه کاری، گچبری و منبت نیز ترکیب شود و جلوه ی خاص و چشم نواز تری در مسجد به وجود آورد.
طرح های متنوع نیز یکی از ویژگی های کاشی سنتی مسجدی به شمار میرود که باعث افزایش کاربری آن در مساجد مختلف و قسمت های متنوعی از زیارتگاه ها میشود. ازجمله طرح های کاشی مسجد میتوان به طرح های سنتی مانند گل و بوته، نقوش اسلیمی، نقوش هندسی، مقرنس کاری و طرح های مذهبی و کتیبه مانند خط ثلث، خط نستعلیق و آیاتی از قرآن کریم اشاره کرد. در این نوع کاشیکاری، از تصاویر انسان و حیوان به طور معمول استفاده نمیشود، چرا که تمرکز بر مفاهیم معنوی و انتزاعی است و این کاشی نیاز به طراحی های اساطیری ندارد.
کاشی مسجدی آماده از پرکاربردترین انواع کاشی در معماری اسلامی است که میتواند به راحی و به سرعت تهیه شده و در قسمت های متنوعی از مسجد مورد استفاده قرار گیرد. این کاشی ها در کارخانه ها یا کارگاه های تخصصی ساخت کاشی مسجد تولید میشوند و پس از آماده سازی کامل، به فروشگاه ها عرضه شده و پس از خرید در محل مورد نظر نصب میگردند.
کاشی سنتی مسجدی آماده معمولا به دو صورت پنل یا تایل تولید و عرضه میشود. ابعاد رایج تایل ها شامل ۲۰ × ۲۰ و ۲۵ × ۲۵ و ۳۰ × ۳۰ سانتی متر است، در حالی که پنل های بزرگتر معمولا در ابعاد ۶۰×۱۲۰ سانتی متر ساخته میشوند. این نوع کاشی ها انتخابی مناسب برای پروژه هایی هستند که نیاز به سرعت در اجرا، کیفیت بالا و طراحی خاص دارند. از کاربرد های کاشی مسجد آماده نیز میتوان به استفاده از آن در محراب مساجد، وضوخانه، ایوان و یا شبستان اشاره کرد.
کاشی مسجد جامع یزد
مسجد جامع یزد یکی از شاهکار های معماری اسلامی در ایران و جهان است گه کاشیکاری آن نیز به هنرمندانه ترین شکل ممکن اجرا شده است. بنای اولیه این مسجد در قرن ششم هجری ساخته شد و در دوره های مختلف، از جمله دوران آل مظفر، تیموری و صفوی مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.
اوج شکوه کاشیکاری این مسجد به دوران تیموری بازمیگردد، زمانی که بنا با تزئینات ظریف کاشی مسجد جامع یزد مزین شد. در این مسجد از انواع مختلف کاشی مانند معرق، معقلی و هفت رنگ استفاده شده است. به ویژه کاشی های معرق دستی با طرح های بسیار پیچیده از پرتکرار ترین موارد در کاشی مسجد جامع یزد هستند.
طرح های موجود در کاشی های این بنا نمادی از ذوق و مهارت هنرمندان یزدی در طول قرون گذشته اند و گواهی بر تاریخچه ای غنی از هنر کاشیکاری در ایران هستند. کاشی جامع یزد در قسمت سر درِ ورودی، محراب و کتیبه ها از زیباترین و هنرمندانه ترین شکل ممکن اجرا شده و جلوه ای فراموش نشدنی در این بنای تاریخی بر جای گذاشته است.
کاشی مسجد شیخ لطف الله
مسجد شیخ لطف الله نه تنها با تزئینات بینظیر کاشیکاری اش شناخته میشود، بلکه از نظر معماری نیز یکی از شاهکاره ای دوره صفویه به شمار میرود. این مسجد در فاصله بین سال های ۱۶۰۳ تا ۱۶۱۹ میلادی به دستور شاه عباس اول در میدان نقش جهان اصفهان ساخته شد و با جلوه ی زیبایی که کاشی سنتی مسجد شیخ لطف الله به وجود آورده است، از برجسته ترین بناهای تاریخی آن دوره به حساب می آید.
کاشی مسجد شیخ لطف الله با استفاده از رنگ های کرم و طراحی و اجرا شده است که در هماهنگی کامل با نور طبیعی، جلوه ای آرام و روحانی به فضای مسجد میبخشند. در این بنا کاشی سنتی مسجدی به گونه ای مورد استفاده قرار گرفته که نمادی از آرامش، معنویت و شکوه است.
دقتی مثال زدنی در قرینه سازی کاشی مسجد به کار رفته؛ به طوری که کوچک ترین نقصی در هماهنگی و توازن طرح ها دیده نمیشود. این ظرافت، گویای مهارت بالا و تکنیک های پیشرفته معماران دوره صفوی است.
کاشی مسجد نصیر الملک
مسجد نصیرالملک یکی از زیباترین و خاص ترین مساجد ایران است که در دوره قاجار، بین ساله ای ۱۲۵۵ تا ۱۲۶۷ هجری شمسی، در شهر شیراز ساخته شد. کاشی سنتی مسجد نصیر الملک با جلوه ی خیره کننده و پرظرافت، به عنوان یکی از شاهکارهای هنر تزئینی دوره معماری ایرانی پس از اسلام شناخته میشود.
ترکیب رنگ های زنده و طرح های منحصر به فرد در تزیینات کاشی مسجد نصیالملک، باعث شده این بنا به عنوان یکی از مشهورترین مساجد دوره قاجار به شمار رفته و در سطح بین الملل شناخته شود. در ادامه به برخی از ویژگی های متمایز کاشی مسجد نصیر الملک میپردازیم:
کاشی مسجد جامع اصفهان
مسجد جامع اصفهان نیز یکی از مهم ترین مساجد ایران و بوده و کاشی سنتی مسجدی آن نیز از مشهور ترین کاشی مسجدی های ایران به شمار میرود. این مسجد که به مسجد عتیق نیز مشهور است در سده دوم هجری و در دوران حکومت صفوی طراحی و ساخته شده است. کاشی مسجد جامع اصفهان میتواند نمونه ای کامل از هنر کاشیکاری هنرمندان اصفهانی در دوره صفوی باشد.
این کاشی در قسمت های متنوعی مانند ایوان ها، سردر، گنبد و گلدسته، دیوار های داخلی، شبستان ها و… مورد استفاده قرار گرفته است و جلوه ای زیبا و اصیل به معماری این مسجد بخشیده است. کاشی مسجد جامع اصفهان بیشتر در رنگ های آبی لاجوردی و در طرح های هندسی و خوشنویسی ها مورد استفاده قرار گرفته و جلوه ای کاملا آرامش بخش در کنار آجرکاری های این مسجد به وجود آورده است.
کاشی مسجد گوهرشاد
مسجد گوهرشاد یکی از زیباترین مسساجد ایران از نظر کیران کاشیکاری و تزئینات اسلامی به شمار میرود. این مسجد با مساحتی حدود ۸۰۰۰ متر مربع و گنجایشی نزدیک به ۱۵ هزار نفر یکی از مساجد بزرگ و پر ظرفیت مشهد و ایران است. ساخت بنا و انواع کاشی های مورد استفاده در مسجد گوهرشاد به زمان تیموری باز میگردد.
به دلیل استفاده از تزئینات ظریف و به ویژه متریال کاشی مسجد گوهرشاد در این دوره بسیار مشهور شد. کاشی سنتی مسجد گوهرشاد در رنگ های فیروزه ای، لاجوردی، خردلی و… و در طرح های اسلیمی، خوشنویسی، هندسی و… ساخته شده و در صحن، فضاهای داخلی و حتی گنبد و ایوان های این مسجد مورد استفاده قرار گرفته است.
کاشی مسجد گوهرشاد دارای قدمتی طولانی است، بنابراین در دوره های مختلف تاریخی دستمایه تغییرات و آسیب هایی شده که قابل جبران بوده و طی دوره های بعدی مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. امروزه این مسجد با ایوان های زیبا و کاشیکاری های بینظیری که دارد در حرم مطهر امام رضا قابل مشاهده است.
ساخت کاشی مسجدی میتواند با تکنیک های متنوعی انجام شود و نتایج مختلفی را به وجود آورد. در ادامه به برخی از رایج ترین تکنیک های ساخت کاشی مسجد اشاره خواهیم کرد:
کاشی مسجدی شیراز یکی از انواع متریال سنتی شیراز و ایران است که کاربرد های بسیار زیادی در ساخت و تزئین فضاهای تاریخی و مذهبی این شهر داشته و دارد. امروزه در بسیاری از ساخت و سازهای جدید نیز از کاشی مسجدی شیراز به عنوان متریال اصلی و یا تزئینات فضای داخلی یا نما استفاده میشود. این کاشی میتواند در کنار عملکر خوبی که در مساجد دارد؛ در بنا هایی مانند آرامگاه ها، مقبره ها و بازارهای تاریخی این شهر نیز بهکار گرفته شود.
تاریخچه کاشی مسجدی شیراز و ساخت آن به دوران باستان و پیش از اسلام بازمیگردد؛ اما میتوان دوره اوج ساخت کاشی مسجد در شیراز را به دوران زندیه و قاجار نسبت داد. از مهم ترین ویژگی های این کاشی میتوان به طرح های خاص و متنوع آن ازجمله گل و مرغ، گل و بوته، نقوش هندسی، طرح های شمسه و ختایی با رنگبندی های اصیل اشاره کرد که در مسجد نصیرالملک نیز به خوبی قابل مشاهده اند.
امروزه در ساخت و تزئین فضاهای داخلی مدرن و سنتی از انواع متریال سنتی ایران ازجمله کاشی مسجدی نیز میتوان استفاده کرد و سبک های مختلفی را اجرا نمود. یکی از مهم ترین نمونه های این کاشی در ایران، کاشی مذهبی مسجدی تهران است که با جلوه ی زیبا و با کیفیتی که دارد میتواند به فضا جانی تازه بخشیده و نشان دهنده هویت اصیل ایرانی باشد.
در میان انواع کاشی سنتی مسجد، کاشی مسجدی تهران با توجه به اصالت و کارگاه های ساخت متنوعی که دارد یکی از بهترین و با کیفیت ترین نمونه ها است. از آنجایی که تهران پایتخت کشور است و دارای کارخانجات گسترده و تراکم جمعیت بالایی است میتوان توان تولید مقدار انبوهی از کاشی مسجد را داشته باشد.
از دیگر ویژگی های کاشی مذهبی مسجدی تهران نیز میتوان به طرح های متنوع، لعابدار بودن، توجه به شرایط محیطی و همچنین ابعاد متنوع اشاره کرد.
کاشی مسجدی کرج نیز یکی از پرطرفدار ترین و پرکاربرد ترین انواع متریال سنتی مذهبی در ساخت و ساز های ایران و خاورمیانه است که در مناطق و شهر های اطراف کرج تولید میشود. این کاشی یکی از با کیفیت ترین این نمونه های کاشی سنتی که توانسته جای خود را در بازار کاشی و سرامیک به خوبی باز کند.
از آنجایی که این شهر یکی از کلانشهر های ایران به شمار میرود و دارای شهرک های صنعتی زیادی است، تولیدات کاشی مسجد فراوان و بسیار با کیفیتی دارد. کاشی مسجدی کرج دارای طرح های متنوعی از جمله طرح های هندسی، اسلیمی و کتیبه ای است که هرکدام کاربری خاص خود را داشته و در فضایی مورد استفاده قرار میگیرند.
از کاربرد های این کاشی علاوه بر استفاده خوبی که از آن در انواع مساجد میشود؛ میتواند در نماهای خارجی ساختمان های مسکونی، قسمت بین کابینتی آشپزخانه های سنتی و حتی برخی فضاهای عمومی مانند بازار ها و کافه رستوران ها مورد استفاده قرار گیرد.
از آنجایی که شهر قم یکی از شهر های مذهبی و زیارتی ایران است، علاوه بر حرم مطهر حضرت معصومه دارای مساجد و زیارتگاه های دیگری نیز هست و نیاز به کاشی سنتی مسجد بیشتر از جایی در این شهر حس میشود. کاشی مسجدی قم یکی از اصیل ترین و ارزشمند ترین نمونه های کاشی ایرانی است که ریشه در هنر و فرهنگ کهن این شهر مذهبی دارد.
این نوع کاشی که معمولا به صورت دست ساز ساخته میشود؛ با تکیه بر مهارت دست هنرمندان قمی و بدون استفاده از تولید انبوه صنعتی ساخته میشود و به همین دلیل، هر قطعه آن هویتی مستقل و جلوه ای هنری و منحصر به فرد دارد. کاشی مسجدی قم با الهام از نقوش اسلامی، مذهبی و سنتی و همچنین استفاده از خوشنویسی های کوفی و نستعلیق توانسته جایگاه ویژه ای در معماری ایرانی به ویژه در فضاهای مذهبی و سنتی پیدا کند.
از ویژگی های کاشی مسجد قم میتوان به تنوع ابعاد، رنگ بندی و طرح های آن اشاره کرد. این ویژگی باعث افزایش کاربری این کاشی در فضا های داخلی و خارجی با سبک های متنوع میشود.
همانطور که تا این قسمت نیز مطالعه کردید کاشی سنتی مسجدی در شهر های مختلف ایران تولید میشود. یکی از بزرگ ترین این تولیدکنندگان که کاشی مسجد را در دو روش دستی و صنعتی تولید میکند شهر اصفهان است. کاشی مذهبی مسجدی اصفهان یکی از با کیفیت ترین و مشهور ترین کاشی سنتی های ایران است که به غیر از مساجد در بناهایی مانند کاخ ها و بازار های همین شهر نیز استفاده شده است.
تاریخچه ساخت کاشی مسجدی اصفهان به زمان پس از حمله اعراب به ایران و ترویج دین اسلام در شهر اصفهان بازمیگردد. در دوره صفوی هنر کاشیکاری ایران در بهترین حالت خود بود و شهر اصفهان نیز پایتخت ایران بود. از آنجایی که در پایتخت ساخت و ساز رواج زیادی داشت ساخت کاشی مسجدی اصفهان نیز رونق یافت و هنرمندان اصفهانی در ساخت آن ماهر شدند.
امروزه نیز کاشی های تولید شده در اصفهان با ویژگی های خوبی شامل کیفیت بالا، رنگ های متنوع و طرح های زیبا و اصیل شناخته میشوند و بهترین کاربرد را در مساجد مشهور ایران دارند.
امروزه در ساخت و تزئین فضاهای داخلی مدرن و سنتی در شهر های مختلف از انواع متریال میتوان استفاده کرد و سبک های مختلف طراحی دکوراسیون داخلی را اجرا نمود. یکی از مهم ترین متریال هایی که در معماری و ساخت بناهای مذهبی ایران مورد استفاده قرار میگیرد کاشی مسجدی خوزستان است که میتواند ویژگی ها و کاربرد های مختلفی داشته باشد.
از آنجایی که خوزستان یکی از استان های تاریخی و باستانی در کشور ما است و دارای هنر و معماری غنی ایرانی میباشد، میتوان تولید کاشی مسجد را در خوزستان با اصالت و زیبایی منحصر به فردی مشاهده کرد. از ویژگی های کاشی مذهبی مسجدی خوزستان میتوان به مقاومت بالای این کاشی در برابر حرارت و تابش شدید نور خورشید در این منطقه، رطوبت بالا، طرح های متنوع، دستساز بودن کاشی، رنگبندی متنوع آن و سهولت در نظافت اشاره کرد.
کاشی مسجدی مشهد یکی از انواع نمونه های کاشی مذهبی مسجد در ایران است که در شهر مشهد یا حومه آن در کارگاه های ساخت کاشی تولید شده و در بناهای سطح شهر، استان و کشور مورد استفاده قرار میگیرد. از آنجایی که این کاشی با تکنیک های سنتی طراحی و اجرا میشود دارای دوام و مقاومت بالایی در برابر انواع شرایط جوی و ضربه و سایش است.
از دیگر ویژگی های کاشی مسجدی مشهد میتوان به رنگ های متنوع، طرح های سنتی و اصیل، ابعاد مختلف و همچنین اشکال متنوع آن اشاره کرد. از این کاشی در مساجد مختلفی در مشهد استفاده شده که از مشهور ترین آنها میتوان به کاشی مسجد گوهرشاد اشاره کرد.
مجموعه کاشی سنتی کریمی یکی از بزرگ ترین تولیدکنندگان انواع کاشی مسجدی در ایران و خاور میانه است. این مجموعه با قدمت طولانی و تجربه بالایی که در طراحی، تولید و صادرات انواع کاشی سنتی دارد به عنوان یکی از بزرگترین تولید کنندگان کاشی سنتی مسجدی در مشهد و ایران شناخته میشود. ما در مجموعه کاشی سنتی کریمی، با بهره گیری از تکنولوژی روز و تیم طراحی حرفه ای، مجموعه ای بینظیر از کاشی سنتی مسجدی در ابعاد، طرح ها و رنگ های متنوع تولید و عرضه میکنیم تا تجربه خرید کاشی مذهبی مسجدی بهتری را برای شما رقم بزنیم.
کاشی مسجدی ما با بالاترین استاندارد کیفی، جلوه ای خاص و منحصر به فرد به فضاهای مذهبی و معنوی شما میبخشد. اگر شما نیز قصد خرید کاشی مسجد را دارید همین حالا با شماره ۰۹۱۵۳۰۶۹۶۸۸ تماس گرفته و از مشاوره رایگان متخصصین ما در مجموعه کاشی سنتی کریمی برای خرید کاشی مسجدی بهره مند شوید.
مشاوره و خرید
