کاشی مذهبی (Religious tile) یکی از پرطرفدار ترین نمونه های کاشی سنتی ایرانی است که به دلیل کاربرد هایی که در مکان های مذهبی به ویژه مساجد دارد مشهور شده است. کاشی طرح مذهبی به کاشی هایی با حداقل یک المان مذهبی گفته میشود که بتواند یادآور واقعه، شخص، متن و یا دعای مذهبی ای باشد. این کاشب میتواند دارای نمونه های متنوعی از کاشی کتیبه گرفته تا کاشی هایی با نقوش هندسی باشد.
این کاشی در طرح ها، نقوش، ابعاد و همچنین رنگ های متنوعی تولید میشود تا قابلیت استفاده در انواع سطوح و هماهنگ شدن با انواع سبک های داخلی را داشته باشد. در ادامه این مقاله قصد داریم به صورت دقیق تر با کاشی مذهبی آشنا شویم و ویژگی ها و کاربرد های آن را مورد بررسی قرار دهیم.
اگر بخواهیم تاریخچه کاشی مذهبی را مورد بررسی قرار دهیم باید به دوره ورود اسلام به ایران بازگردیم. در این دوره که هنر کاشیکاری ایران به جایی رسیده بود که هنرمندان درحال ساخت کاشی های لعاب دار بودند؛ طرح های مذهبی و متونی حاوی نام پیامبر، الله و دیگر ائمه و ادعیه به هط کوفی به طرح های کاشی اضافه شد.
این موارد اوایل به صورت افراطی و بعد ها با ترکیب شدن با هنر ایرانی توانستند جای خود را درمیان طرح های کاشی سنتی ایرانی باز کنند و نمونه ای از آن را به نام کاشی مذهبی تشکیل دهند. تاریخچه کاشی طرح مذهبی از گذشته تاکنون تغییرات زیادی کرده.
برای مثال امروزه این کاشی میتواند دارای طرح هایی از وقایع تاریخی مانند عاشورا بوده و یا قطعه ای از کاشی های تعویضی حرم مطهر رضوی باشد. در نهایت میتوان گفت کاشی طرح مذهبی ابتدا به اجبار وارد فرهنگ و هنر ایران شد اما امروزه به عنوان یکی از پرطرفدار ترین متریال شناخته میشود.
یکی از پرطرفدارترین محصولات در انواع کاشی‌های مذهبی، تابلو کاشی مذهبی است که به‌سهولت در سطوح مختلف مورد استفاده قرار میگیرد. این تابلو معمولاً با خوشنویسی‌هایی از خطوط ثلث، کوفی، نستعلیق و مضامینی همچون آیات قرآن، احادیث، نام مبارک اهل‌بیت (ع)، دعای وان‌یکاد یا آیت‌الکرسی طراحی و تولید میشود.
نصب کاشی‌های مذهبی در منازل، مساجد، هیئت‌ها، ادارات و اماکن فرهنگی بسیار ساده انجام میشود و میتواند یادآور ارزش‌های معنوی باشد. علاوه بر این‌ها، تابلو کاشی مذهبی گزینه‌ای بسیار مناسب برای هدیه دادن به افراد در مناسبت‌های مذهبی است.
از ویژگی‌های تابلو کاشی مذهبی میتوان به طراحی‌هایی از روایت‌های مذهبی مانند عاشورا و غدیر، نوشته‌هایی از نام ائمه و طرح‌های هندسی و اسلیمی اشاره کرد که در ترکیب با انواع قاب، جلوه‌ای زیبا ایجاد میکنند. قاب کاشی مذهبی نیز میتواند از جنس چوب یا فلز ساخته شود تا بهترین دوام را در طولانی‌مدت داشته باشد.
برای شناخت هرچه بهتر کاشی مذهبی در این بخش قصد داریم به بررسی ویژگی های آن پرداخته و با آنها آشنا شویم:
یکی از ویژگی های کاشی طرح مذهبی مقاومت و دوام بالای آن است که باعث افزایش کاربری این کاشی نیز میشود. این کاشی به دلیل استفاده از مواد اولیه ی مرغوب در ساخت و روش های پخت سنتی، دارای دوام و کیفیتی مثال زدنی و بینظیر است. این نوع کاشی با رویه لعاب دار ضخیم و مقاومی که دارد در برابر رطوبت، تغییرات دما و تابش نور خورشید مقاومت خوبی از خود نشان داده و در طولانی مدت کمترین تغییر شکل را میدهد.
این یکی از دلایلی است که باعث افزایش کاربری کاشی مذهبی در فضاهای داخلی و در نماهای بیرونی میشود. لعاب شفاف و با کیفیت، علاوه بر افزایش مقاومت کاشی در برابر رطوبت و سایش، باعث درخشش و عمق بیشتر رنگ ها نیز میشود.
طرح های متنوع یکی از مهم ترین ویژگی های کاشی طرح مذهبی است که در این بخش قصد بررسی آن را داریم. از آنجایی که کاشی مذهبی دارای نوشته ها و دعاهایی روی سطح خود است، استفاده از طرحی که با آن هماهنگ بوده و با فضای داخلی نیز ارتباط برقرار کند کمی مشکل است. اما هنرمندان ایرانی با استفاده از طرح های سنتی مانند گل و مرغ و نقوش هندسی و حتی طرح های مدرن و مینیمال نیز توانسته اند ترکیب جالب و چشم نوازی در کاشی مذهبی به وجود آورده و از آن در مساجد و دیگر فضاهای مذهبی بهره ببرند.
از آنجایی که کاشی مذهبی در سوح متنوعی از مساجد و زیارتگاه ها مورد استفاده قرار میگیرد دارای ابعاد و اشکال متنوعی نیز هست تا بهترین عملکرد را از خود نشان دهد. این کاشی در ابعاد گوناگونی مانند 7در7، 10در10، 20در20 و 30در30 تولید میشود و همچنین دارای اشکال متنوعی اعم از مربعی، مستطیلی و دایره ای نیز هست. این تنوع اشکال و ابعاد باعث میشود بتوان از این کاشی در بخش های مختلف یک فضا استفاده کرد. ابعاد کوچک برای نقوش ظریف و دیوارهای داخلی، و ابعاد بزرگ تر برای فضاهای باز و نما کاربرد دارند.
از دیگر ویژگی های کاشی مذهبی میتوان به قابلیت هماهنگی آن با انواع هنر های سنتی ایرانی مانند گچبری، آینه کاری، منبت و… اشاره کرد. این ویژگی باعث میشود بتوانیم از کاشی طرح مذهبی در بخش هایی با طراحی های سنتی ایرانی نیز استفاده کنیم و فضایی ایرانی-اسلامی به وجود آوریم.
داشتن تکنیک های ساخ متنوع در کاشی طرح مذهبی موجب شده این کاشی در شهر های متنوع ایران و توسط هنر دست استادکاران کاشی ساز متنوعی تولید شود. برای مثال این کاشی میتواند با تکنیک هایی مانند معرق و هفت رنگ در اصفهان تولید شده و در فضاهای مذهبی کاربری فوق العاده ای داشته باشد. تکنیک های مدرنی نیز همچون کاشی چاپی و صنعتی نیز وجود دارند که سرعت کار را بالاتر برده و کاشی های متنوع تری تولید میکنند.
تنوع طرح کاشی مذهبی باعث شده این متریال برای هر سلیقه و هر فضای مذهبی، گزینه‌ای مناسب باشد. برای مثال:
در طراحی و ساخت این کاشی‌ها اغلب از رنگ‌بندی‌های معنوی و اصیل همچون آبی، فیروزه‌ای، سبز و آسمانی استفاده میشود که باعث جلوه زیباتر و بهتر طرح کاشی مذهبی خواهند شد.
کاشیکاری مذهبی درواقع به چگونگی اجرای انواع کاشی نوشته مذهبی، کاشی‌های طرح‌دار مذهبی و… روی انواع سطوح گفته میشود که طی مراحل زیر انجام خواهد شد:
همانطور که تا این قسمت نیز گفته شد کاشی مذهبی میتواند در شهر های مختلفی تولید شده و مورد استفاده قرار گیرد. کاشی مذهبی سنندج در واقع به کاشی هایی گفته میشود که در شهر سنندج تولید و یا استفاده میشوند و دارای کیفیت بالایی هستند.
عناصر مورد استفاده در این کاشی ها معمولا از المان ها و هویت فرهنگی مردم و شهر سنندج استخراج شده و با المان های مذهبی مانند ادعیه و خطاطی ها ترکیب میشود و کاشی مذهبی سنندج را میسازد. این کاشی میتواند در ابعاد متنوعی تولید شود تا برای استفاده در انواع سطوح و فروش به انواع شهر ها مناسب باشد.
قیمت کاشی مذهبی به عوامل مختلفی بستگی دارد که این موارد در تعیین کیفیت کاشی نیز مؤثر هستند. درواقع هرچه کاشی باکیفیت‌تر باشد، قیمت بیشتری خواهد داشت. برای نمونه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
| نام متریال | قیمت متریال (متر مربع) |
|---|---|
| کاشی کتیبه خط با ابعاد ۲۰×۲۰ | 3/480/000 |
| کاشی کتیبه خط با ابعاد ۳۰×۶۰ | 3/200/000 |
| کاشی گنبد با ابعاد ۱۰×۱۵ | 2/300/000 |
| کاشی گنبد با ابعاد ۱۷×۵.۵ | 5/000/000 |
| کاشی محراب کاسه دار (معرق) | 36/000/000 |
| کاشی محراب تخت (هفت رنگ) | 3/200/000 |
| کاشی گلدسته (کاشی و سرامیک) | 2/600/000 |
| کاشی گلدسته (معقلی) | 8/400/000 |
| کاشی نمای مسجد | 3/200/000 |
| کاشی ازاره مسجد | 1/900/000 |
| کاشی مسجدی چاپی (عکس شهدا و …) | از 7/500/000 تا 14/500/000 |
| کاشی آیات قرآنی با خط ریز | 4/200/000 |
| کاشی آیات قرآنی با خط درشت | 3/200/000 |
در مرحله اول از مراحل ساخت کاشی مذهبی، خاک مخصوص کاشی که معمولاً شامل خاک رس، سیلیس و فلدسپات است، تهیه شده و به کارگاه منتقل میشود. سپس از مخلوط خاک و آب خمیر بدنه کاشی به دست آمده و در قالب هایی با اشکال مختلف مانند مستطیل، مربع، بیضی و… قالب‌گیری میشود. سپس در محیطی با دمای طبیعی قرار میگیرد تا رطوبت آن ها به تدریج گرفته شده و آماده پخت کوره شود.
سپس در مرحله دوم، بدنه کاشی مذهبی که در مرحله قبل که قالب‌گیری شده وارد کوره میشود و با دمایی بین ۹۰۰ تا ۱۰۰۰ درجه سانتی‌گراد پخته میشود. به این مرحله پخت بیسکویت نیز گفته میشود. هدف از این پخت اولیه، سخت شدن بدنه کاشی است تا آماده لعاب‌کاری شود و استحکام کافی برای اجرای مراحل بعدی را به دست آورد.
لعاب، لایه ای نازک، شیشه ای است که بر روی سطح کاشی زده میشود تا علاوه بر زیبایی مقاومت آن را در برابر رطوبت و سایش نیز افزایش دهد. لعاب‌ها بسته کاربرد کاشی انتخاب میشوند و با روش‌های مختلفی ازجمله غوطه وری، روش اسپری و روش قلم مو اجرا میشوند و د ارای جلوه های متنوعی مانند مات، براق و نیمه براق اند. رایج ترین لعاب در کاشی مذهبی، لعاب شفاف است که باعث بهتر و براق تر دیده شدن خطاطی ها و طرح های روی کاشی میشود.
در این مرحله، هنرمندان با استفاده از خطوطی مانند نستعلیق یا ثلث، ادعیه و اسم های مورد نظر را با دقت و ظرافت بالا بر روی سطح لعاب خورده به دو روش دستی و یا با استفاده از شابلون اجرا میکنند. در روش دستی متن تماما توسط هنرمند و به صورت مستقیم روی سطح کاشی اجرا میشود اما در روش شابلونی ابتدا متن روی کاغذ کالک نوشته شده و سپس به کاشی منتقل میشود.
کاشی مذهبی طراحی شده برای پخت دوم وارد کوره میشود. این پخت در دمایی بین ۸۰۰ تا ۹۰۰ درجه سانتی‌گراد انجام میشود؛ دمایی پایین تر از پخت اولیه تا طرح ها و رنگ ها دچار سوختگی نشده و تنها بر سطح کاشی فیکس شوند. پس از خروج از کوره، کیفیت کاشی بررسی شده و در صورت نیاز، لبه‌های آن با ابزار گونیا صاف و مرتب میشود.
برای خرید کاشی مذهبی، انتخاب تولیدکننده ای با تجربه و معتبر بسیار اهمیت دارد. کارگاه کاشی سنتی کریمی با بیش از پنجاه سال سابقه در طراحی، تولید و صادرات انواع کاشی سنتی و مدرن، یکی از بهترین گزینه ها برای تهیه کاشی مذهبی است. تیم متخصص ما همواره آماده است تا شما را در انتخاب طرح، رنگ و ابعاد مناسب برای فضای دلخواهتان همراهی کند.
اگر شما هم به دنبال خرید کاشی مذهبی اصیل، بادوام و چشم نواز هستید، همین حالا با شماره 09120135066 تماس بگیرید. مشاوران حرفه ای ما در مجموعه کاشی سنتی کریمی همه روزه پاسخگوی شما هستند تا بهترین تجربه خرید کاشی مذهبی، کاشی مسجد و… را برای شما فراهم کنند.
مشاوره و خرید
